De helft van uitval door ziekte komt door werk, dat kan niet

Renee van Drunen
Customer Success Manager
16/1/2020
•
ph
min. leestijd

Inhoud

Preventie van ziekteverzuim begint bij een eerlijke vraag: zijn we gelukkig genoeg in ons werk? Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) krijgt die vraag veel te weinig aandacht. "De helft van uitval door ziekte wordt nu veroorzaakt door het werk zelf. Dat kan niet zo doorgaan", zegt onderzoeker Monique Kremer. De conclusie is helder: als we serieus werk willen maken van preventie van ziekteverzuim, moeten we kijken naar de werkomstandigheden zelf, niet alleen naar de zieke medewerker.

Werknemers en zzp'ers moeten van de adviesraad meer greep krijgen op hun geld, werk en privéleven, zoals de mogelijkheid om werk te combineren met zorgtaken. Als de overheid en sociale partners hier niet op inzetten, dreigt de kwaliteit van werk structureel achteruit te gaan. De WRR voorziet de regering van gevraagd en ongevraagd advies op basis van de nieuwste wetenschappelijke inzichten. In een 300 pagina's tellend rapport hebben onderzoekers de arbeidsmarkt grondig doorgelicht.

Basisbaan en arbeidsmarktbegeleiding

Met het rapport pleit de WRR voor minder verschillen tussen de verschillende arbeidscontracten en voor een stelsel met basisverzekeringen. Daarnaast zou de overheid moeten inzetten op meer arbeidsmarktbegeleiding en speciale basisbanen voor mensen met weinig kans op de arbeidsmarkt.

"Als werk psychologisch en sociaal zo belangrijk is, kunnen we mensen niet 'afschepen' met een uitkering", staat in het rapport. "Het sluitstuk van de sociale zekerheid zou daarom niet de bijstand maar de basisbaan moeten zijn."

Ook zou de overheid moeten investeren in ouderenzorg en kinderopvang. Verlofregelingen en meer zeggenschap over arbeidstijden zouden wettelijk vastgelegd kunnen worden. Tot slot zou de overheid werkgevers kunnen stimuleren zich hiervoor in te zetten en de positie van werknemers kunnen versterken.

Kwaliteit van werk onder druk

De raad stelt vast dat de kwaliteit van werk voor veel mensen al onder druk staat. Onder invloed van technologie, flexibilisering en intensivering dreigen werkenden de greep op hun werk te verliezen. Agressie, werkdruk en baanzekerheid nemen toe als knelpunten. Kwaliteit van werk is belangrijk voor het geluk en de gezondheid van mensen en heeft daarmee directe gevolgen voor frequent verzuim aanpakken en langdurig verzuim voorkomen.

Onderzoeker Monique Kremer vindt het zorgwekkend dat Nederlanders in de kenniseconomie steeds meer autonomie op het werk moeten inleveren. Meer zeggenschap over het werk zorgt voor kwaliteit en biedt een buffer tegen werkstress. "Met name de 'publieke professionals' als onderwijzers, zorgmedewerkers en politiemensen moeten harder werken en worden veel geconfronteerd met emoties, terwijl ze steeds minder autonomie ervaren."

Kremer is ervan overtuigd dat de stakingen van boeren op het Malieveld en acties van onderwijzers en zorgpersoneel niet alleen over geld gaan, maar over kwaliteit van werk en het krijgen van meer ruimte.

Meer grip op werk betekent ook minder kans op een burn-out. "De medewerker van nu wil ruimte om te zorgen. We denken nog steeds in het kostwinnersprincipe, waar één persoon fulltime werkt. Maar dat gaat niet meer op. Ook oproepkrachten en tijdelijk werkenden ervaren minder vrijheid." Al met al is deze ontwikkeling ook slecht voor de economie, want de afname van kwaliteit van werk gaat ten koste van de productiviteit.

Als je als organisatie wilt werken aan ziekteverzuim voorkomen, begin je dus niet bij het ziekteverzuimprotocol. Je begint bij de vraag of mensen het naar hun zin hebben, zich gezien voelen en voldoende ruimte ervaren. Dat is de kern van effectieve verzuim interventies.

Nederland loopt achter

Volgens de WRR is er onvoldoende aandacht voor de kwaliteit van werk. Nederland doet het op het vlak van baanzekerheid, arbeidsmarktdiscriminatie en agressie op het werk slechter dan de rest van Europa. Als er niet wordt ingegrepen, kan die achteruitgang voor meer terreinen gaan gelden, waarschuwt de adviesraad.

Werkomstandigheden moeten worden verbeterd zodat werkenden meer grip krijgen op geld, werk en leven. Dit betekent: voldoende geld en zekerheid om rond te komen, voldoende vrijheid om werk te doen dat aansluit bij je capaciteiten, goede sociale relaties, en ruimte om zorgtaken in het privéleven uit te voeren.

De problemen in de drie kerngebieden in vogelvlucht:

Grip op geld

  • Flexwerk: 36 procent van de werkenden heeft geen vast contract.
  • Sociale zekerheden zoals arbeidsongeschiktheid en pensioen zijn voor veel zzp'ers onzeker geworden.
  • Ongeveer een miljoen mensen wil (meer) werken, maar mensen zonder werk krijgen nauwelijks scholing of begeleiding.
  • Geef mensen met een uitkering en weinig kans op de arbeidsmarkt een basisbaan.

Grip op werk

  • 38 procent van de mensen geeft aan snel te moeten werken om het werk af te krijgen.
  • Bijna de helft van de werkenden ervaart een gebrek aan vrijheid op het werk. Dat gebrek aan autonomie draagt mede bij aan het hoge aantal mensen met burn-outklachten (17,5 procent).
  • Er is sprake van veel agressie op de werkvloer, vooral tegen mensen in publieke functies.

Wil je als HR-professional inzicht krijgen in waar je medewerkers tegenaan lopen? Medewerkersonderzoek helpt je om werkbeleving structureel te meten en tijdig bij te sturen, een van de meest directe verzuim interventies die je als organisatie kunt inzetten.

Grip op leven

  • Nederland heeft relatief weinig betaalde zorgverlofregelingen voor kinderen.
  • De kwaliteit van ouderenzorg en kinderopvang blinkt niet uit.
  • De helft van de werkenden heeft onvoldoende zeggenschap over werktijden.

Als al deze zaken verbeteren, is dat niet alleen gunstig voor werknemers maar ook voor de rest van de samenleving. Goed werk maakt mensen gezonder en betrokken. Ze kunnen beter samenwerken en vooruitkijken. Op de werkvloer betekent dit minder verzuim, meer productiviteit, betere samenwerking en meer innovatie, zo stelt de WRR.

Wat kunnen HR en leidinggevenden nu al doen?

De aanbevelingen van de WRR zijn voor een deel gericht aan de overheid en sociale partners. Maar als HR-professional of leidinggevende hoef je niet op beleid te wachten. Er is vandaag al veel wat je kunt doen aan preventie van ziekteverzuim binnen je eigen organisatie.

Zorg voor een structurele gespreksstructuur. Medewerkers die regelmatig een goed gesprek hebben met hun leidinggevende, voelen zich eerder gehoord en gezien. Een goed ingerichte HR-gesprekscyclus helpt je om problemen vroeg te signaleren, voordat ze leiden tot uitval.

Meet wat er speelt. Frequent verzuim aanpakken lukt alleen als je weet wat eronder ligt. Gebruik pulse surveys om de vinger aan de pols te houden. Zo krijg je real-time inzicht in werkdruk, autonomie en werkgeluk, precies de factoren die de WRR als risico aanwijst.

Investeer in ontwikkeling. Medewerkers die groeimogelijkheden zien, zijn veerkrachtiger. Een duidelijk loopbaanpad geeft richting en vergroot het gevoel van controle, een bewezen beschermende factor tegen langdurig verzuim voorkomen.

Maak verzuimpatronen zichtbaar. Niet alle verzuim is willekeurig. Met de juiste data kun je verzuim voorspellen met preventiealgoritmen en vroegtijdig ingrijpen voordat iemand langdurig uitvalt.

Neem werkdruk serieus. De WRR wijst op het belang van autonomie als buffer tegen stress. Kijk kritisch naar hoe werk is ingericht, hoeveel controle medewerkers hebben en of er ruimte is voor herstel. Dit is geen soft beleid, het is de kern van duurzame inzetbaarheid.

Het rapport van de WRR is een wake-up call. De helft van het ziekteverzuim is werkgerelateerd. Dat betekent ook: de helft van het verzuim is in principe te beïnvloeden. Preventie van ziekteverzuim is daarmee geen HR-sluitpost, maar een strategische prioriteit voor elke organisatie.

Veelgestelde vragen over preventie van ziekteverzuim

Wat is de meest effectieve aanpak voor preventie van ziekteverzuim?

Preventie van ziekteverzuim is het meest effectief als je werkt aan de oorzaken: werkdruk, gebrek aan autonomie, slechte werkomstandigheden en onvoldoende inspraak. Dat betekent structurele aandacht via gespreksstructuren, medewerkersonderzoek en een helder verzuimbeleid, niet alleen actie zodra iemand al uitgevallen is.

Hoe kun je als leidinggevende frequent verzuim aanpakken?

Begin met het voeren van een goed gesprek op het moment dat je een patroon ziet. Frequent verzuim is vaak een signaal van onderliggende spanning, werkdruk of privéproblemen. Zorg dat je als leidinggevende regelmatig contact hebt met je medewerkers en maak het bespreekbaar zonder te oordelen.

Welke verzuim interventies werken het beste?

Effectieve verzuim interventies combineren vroeg signaleren, goede begeleiding bij re-integratie en structurele verbetering van werkomstandigheden. Hulpmiddelen zoals pulse surveys, een gesprekscyclus en verzuimanalyse met data helpen je om tijdig en gericht in te grijpen.

Hoe voorkom je langdurig verzuim bij medewerkers?

Langdurig verzuim voorkomen doe je door vroeg te signaleren en snel in gesprek te gaan. Hoe langer iemand thuis zit, hoe lastiger de terugkeer. Investeer in werkgeluk, zorg voor een veilige werkomgeving en gebruik data om risicogroepen tijdig in beeld te krijgen.

Wat is de rol van HR bij het verminderen van ziekteverzuim?

HR speelt een centrale rol: van het opzetten van een verzuimbeleid en begeleiden van leidinggevenden tot het inrichten van medewerkersonderzoek en het analyseren van verzuimdata. HR verbindt de individuele gevallen aan de organisatiebrede aanpak en zorgt dat preventie structureel geborgd is.

‍

*Bron: NOS.nl, op basis van het WRR-rapport over kwaliteit van werk.*

Meer over dit onderwerp

Verloop en verzuim
Blogpost

Verzuimbeleid opzetten: preventie, registratie en reïntegratie

Verloop en verzuim
Blogpost

Zo maak je verlooprisico’s zichtbaar

Verloop en verzuim
Blogpost

Hoog ziekteverzuim voorkomen? 10 tips voor (HR-)managers

Verloop en verzuim
Blogpost

Hybride werkmodel: vertrouwen zonder kantoorpresence

Verloop en verzuim
Blogpost

Waarom werknemers vertrekken: top 10 redenen en hoe voorkomen

Verloop en verzuim
Blogpost

Burn-out preventie op de werkvloer: de rol van HR en leidinggevenden

Verloop en verzuim
Blogpost

Remote work beleid template: wat erbij hoort en best practices

Verloop en verzuim
Blogpost

Hoog personeelsverloop? Hier 8 tips om dat te voorkomen

Verloop en verzuim
Blogpost

Verzuim voorspellen met preventiealgoritmen

Verloop en verzuim
Blogpost

Sturen op variërende productiviteit